อำเภอธาตุพนม


บริเวณอำเภอธาตุพนมในปัจจุบัน  เดิมมีชื่อว่า “ภูกำพร้า” เป็นที่อยู่อาศัยของชนเผาชนหนึ่งซึ่งมีศิลปวัฒนธรรมเป็นของตนเอง  ตามประวัติ  บริเวณองค์พระธาตุพนมเป็นที่ตั้งเมืองศรีโคตบูรณ์ ซึ่งเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรศรีโคตบูรณ์  ต่อมาเมืองศรีโคตบูรณ์ย้ายไปตั้งอยู่ที่อื่น   ชุมชนรอบองค์พระธาตุพนมก็ยังเป็นชุมชนใหญ่ดูแลรักษาองค์พระธาตุพนม  ในรัชกาลที่  5  ได้มีการจัดระเบียบปกครองขึ้นใหม่  ชุมชนธาตุพนมได้จัดเป็นบริเวณธาตุพนม  ขึ้นกับมณฑลลาวพวน  มีหน้าที่ปกครองดูแลจากมุกดาหารถึงนครพนม  ท่าอุเทนและเมืองไชยบุรี  รวมทั้งเขตเรณูนครด้วยต่อมา  พ.ศ. 2440  ได้มีการจัดตั้ง  จังหวัด  อำเภอ  หมู่บ้าน  “บริเวณธาตุพนม เดิมขึ้นอยู่กับอำเภอเรณูนครและในปลายปี พ.ศ. 2449  สมเด็จพระกรมพระยาดำรงราชานุภาพ  เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย  ได้เสด็จมาพักค้างคืนที่บริเวณข้างพระธาตุ 1 คืนและเมื่อเสด็จกลับกรุงเทพมหานคร  จึงได้ตั้งอำเภอธาตุพนมขึ้น  ในปี  พ.ศ.  2450 เป็นต้นมา

1. สภาพทางภูมิศาสตร์
1.1  ที่ตั้ง  อำเภอธาตุพนมเป็นอำเภอชายแดน  ตั้งอยู่ทางตอนใต้ของจังหวัดนครพนม  พื้นที่มีลักษณะเป็นแนวยาวตามฝั่งแม่น้ำโขง  ห่างจากจังหวัดนครพนมประมาณ  52  กิโลเมตร  ห่างจากจังหวัดสกลนคร  ประมาณ  76  กิโลเมตร  ห่างจากจังหวัดมุกดาหารประมาณ  50  กิโลเมตร  และห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ  707  กิโลเมตร
1.2 ขนาดและรูปร่าง  อำเภอธาตุพนมมีพื้นที่ทั้งหมด  357.76 ตารางกิโลเมตร  หรือประมาณ  223,600ไร่  เป็นพื้นที่ป่าไม้  81.10  ตารางกิโลเมตร  หรือ 50,686 ไร่ เป็นพื้นที่การเกษตร 246.29  ตารางกิโลเมตร  หรือ 159,933 ไร่  เป็นพื้นที่อื่น ๆ 30.37 ตารางกิโลเมตร หรือ 18,981 ไร่  รูปร่างลักษณะเป็นแนวยาวตามฝั่งแม่น้ำโขง  ความยาวประมาณ  39.75 กิโลเมตร  ความกว้างเฉลี่ประมาณ 9 กิโลเมตร
1.3 อาณาเขต  อำเภอธาตุพนมมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอ  และจังหวัดใกล้เคียงดังนี้

ทิศเหนือ        ติดต่อกับ       อำเภอเมือง  จังหวัดนครพนม
ทิศใต้            ติดต่อกับ       อำเภอหว้านใหญ่  จังหวัดมุกดาหาร
ทิศตะวันออก   ติดต่อกับ       แม่น้ำโขง  แขวงคำม่วน  สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
ทิศเหนือ        ติดต่อกับ       อำเภอนาแก  อำเภอเรณูนคร จังหวัดนครพนม

1.4 ลักษณะภูมิประเทศ  ภูมิประเทศของออำเภอธาตุพนม  ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่ม  ไม่มีภูเขา  มีป่าไม้สลับ  ประเภทป่าโปร่ง  แม่น้ำสำคัญได้แก่  แม่น้ำโขง  ลำน้ำก่ำ ลำห้วยแคน และลำห้วยเชือม  เป็นต้น

2.  สภาพการปกครอง
2.1 การปกครองส่วนภูมิภาค
2.1.1 อำเภอธาตุพนม  แบ่งการปกครองเป็น  12  ตำบล  127 หมู่บ้าน ในเขตสุขาภิบาล 2  (ปัจจุบันเป็นเทศบาล)
2.1.2 ตำบลของอำเภอธาตุพนมได้แก่

1. ตำบลธาตุพนม                    มีจำนวน       14      หมู่บ้าน
2. ตำบลธาตุพนมเหนือ            มีจำนวน         8      หมู่บ้าน
3. ตำบลน้ำก่ำ                          มีจำนวน       17     หมู่บ้าน
4. ตำบลฝั่งแดง                       มีจำนวน       10     หมู่บ้าน
5. ตำบลนาหนาด                     มีจำนวน         9     หมู่บ้าน
6. ตำบลอุ่มเหม้า                      มีจำนวน         7     หมู่บ้าน
7. ตำบลโพนแพง                     มีจำนวน        6      หมู่บ้าน
8. ตำบลพระกลางทุ่ง               มีจำนวน      16     หมู่บ้าน
9. ตำบลแสนพัน                      มีจำนวน         8     หมู่บ้าน
10. ตำบลกุดฉิม                        มีจำนวน         7     หมู่บ้าน
11. ตำบลดอนนางหงส์              มีจำนวน       10     หมู่บ้าน
12. ตำบลนาถ่อน                       มีจำนวน       14     หมู่บ้าน

2.2 การปกครองส่วนท้องถิ่น  มีสุขาภิบาล 1 แห่ง มีหม๔บ้านในเขตสุขาภิบาล  จำนวน  13  หมู่บ้าน  องค์การบริหารส่วนตำบล 10  แห่ง

3. สภาพประชากร  สังคม  และเศรษฐกิจ
3.1 ประชากร  อำเภอธาตุพนมมีประชากรในปี  2540  จำนวน  97,749  คน  เป็นชาย 47,751  คน  เป็นหญิง 489,998 คน  อำเภอธาตุพนมประกอบด้วยชนเผ่า  3 เผ่า คือ  ไทยลาว  ผู้ไท  และไทยเชื้อสายญวณ
อัตราการเกิด  9.33   ต่อพันคน
อัตราการตาย  4.42  ต่อพันคน
อัตราการเพิ่มธรรมชาติ  0.69  ต่อประชากรร้อยคน

3.2  สภาพทางสังคม
3.2.1 การคมนาคม  และการสื่อสาร
การคมนาคม  การติดติดต่อกับอำเภอ  และจังหวัดใกล้เคียง  โดยสภาพเส้นทางสามารถติดต่อ
(1) ทางบก  สามารถติดต่อกับอำเภอ และจังหวัดต่าง ๆ โดยทางรถยนต์  สะดวกทุกฤดูกาล  โดยเส้นทางสายนครพนม – อุบลราชธานี  เส้นทางสายธาตุพนม – นาแก – สกลนคร
(2)  ทางน้ำ  มีการติดต่อโดยเรือข้ามฟาก  ณ  จุดผ่อนปรนด่านศุลกากรอำเภอธาตุพนม  กับเซบั้งไฟ (ปากเซ) ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
การสื่อสาร  อำเภอธาตุพนมมีการติดต่อสื่อสารทั้งภายในอำเภอ  และนอกอำเภอได้อย่างรวดเร็ว  ทันสมัย  ทั้งทางโทรศัพท์ โทรเลข โทรสาร  จดหมาย   วิทยุสื่อสาร

3.2.2 การสาธารณูปโภค
การไฟฟ้า  อำเภอธาตุพนมให้บริการไฟฟ้าได้ครบทุกหมู่บ้าน  จำนวน  127  หมู่บ้าน
การประปา  อำเภอธาตุพนมมีสถานีบริการน้ำประปาสังกัดการประปาส่วนภูมิภาค  จำนวน 1 แห่ง  ตั้งอยู่ตำบลพระกลางทุ่ง  มีหมู่บ้านที่มีระบบน้ำประปาใช้แล้ว  95  หมู่บ้าน  ดังนี้
–  กรมอนามัย                       จำนวน   15  หมู่บ้าน
–  กรมทรัพยากร                   จำนวน     5  หมู่บ้าน
–  กรมโยธาธิการ                   จำนวน   12  หมู่บ้าน
–  การประปาส่วนภูมิภาค       จำนวน   41  หมู่บ้าน
–  จากโครงการพัฒนาจังหวัด จำนวน   22  หมู่บ้าน

3.3 สภาพทางเศรษฐกิจ
3.3.1  อาชีพที่สำคัญ  ประชากรส่วนใหญ่ของอำเภอ  มีอาชีพทางการเกษตร  ได้แก่  ทำนา  ทำไร่  และปลูกพืชผักต่าง ๆ สามารถจำแนกอาชีพต่าง ๆ ได้ดังนี้
–  อาชีพการเกษตร                 ร้อยละ  95.00
–  อาชีพค้าขาย                      ร้อยละ     1.30
–  อาชีพรับจ้าง                      ร้อยละ     1.70
–  อาชีพรับราชการ                ร้อยละ     2.00
–  อาชีพอื่น ๆ                         ร้อยละ     0.52
สภาพทางเศรษฐกิจของอำเภอธาตุพนม  ขึ้นอยู่กับการเกษตรกรรม  ประชากรมีรายได้เฉลี่ยต่อหัวต่อปีของประชากรเท่ากับ  8,788  บาท

4.  สภาพทางการเมือง
ในปี  2539  อำเภอธาตุพนมมีการเลือกตั้ง  จำนวน  53,588  คน  ใช้สิทธิเลือกตั้งจำนวน  32,322  คน  คิดเป็นร้อยละ  60.34 บัตรเสียร้อยละ  1.77  อยู่ในเขตเลือกตั้งที่  2  มีผู้แทนราษฏรได้จำนวน  2  คน ( 17 พฤศจิกายน  2539 )

5.  สถานที่น่าสนใจของอำเภอธาตุพนม
5.1 โบราณสถาน  ที่ขึ้นทะเบียนของกรมศิลปากร  จำนวน  2  แห่ง
ชื่อโบราณสถาน                    ตำบล                      สิ่งสำคัญ
พระธาตุพนม                                  ธาตุพนม                          องค์พระธาตุพนม , จารึกกำแพงแก้ว
วัดธาตุน้อยศรีบุญเรือง                    พระกลางทุ่ง                    วัดเก่าแก่เนื้อที่ 2 งาน 25 ตารางวา
วัดหัวเวียงรังษี                               ธาตุพนม                          จิตรกรรมฝาผนัง
วัดโพธิ์แก้ว                                     น้ำก่ำ                               จิตรกรรมฝาผนัง
วัดพุทธสีมา                                    ฝั่งแดง                            จิตรกรรมฝาผนัง

5.2 แหล่งท่องเที่ยว
5.2.1 แหล่งท่องเที่ยว
(1) หาดทรายทอง อยู่ริมฝั่งแม่น้ำโขง  ตอนกลางของอำเภอธาตุพนม  บริเวณบ้านหลักศิลา  ตำบลพระกลางทุ่ง  หาดนี้สามารถเที่ยวได้ในช่วงเดือนมีนาคม – พฤษภาคม  ของทุกปี
(2) หาดแฮ่  อยู่บนเกาะกลางแม่น้ำโขง บริเวณตรงข้ามบ้านน้ำก่ำ  ตำบลน้ำก่ำ  หาดแฮ่มีลักษณะพิเศษกว่าหาดอื่น ๆ คือ  เป็นหาดที่มีแต่หินลูกรัง  ซึ่งชาวบ้านเรียกว่า “หินแฮ่” และได้ตั้งชื่อตามหินที่เกิดนั้น  หาดนี้สามารถเที่ยวชมได้ในช่วงเดือนมีนาคม – พฤษภาคม  ของทุกปี เช่นเดียวกับหาดทรายทอง
5.2.2  แหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์
พระธาตุพนม  ประดาฐานอยู่  ณ  วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร  เป็นเจดีย์ที่บรรจุกระดูกหัวอกขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า  ตามตำนานกล่าวว่า  พระธาตุพนม  สร้างขึ้นเมื่อ  พ.ศ. 8 เป็นที่เคารพนับถือของชาวไทยและชาวลาว  มีงานนมัสการเป็นประจำทุกปี  โดยจะจัดงานเริ่มตั้งแต่วันขึ้น  10  ค่ำ  ถึง  วันแรม 1 ค่ำเดือน 3 ของทุกปี

คำขวัญอำเภอธาตุพนม

“ไหว้พระธาตุพนม  ชมวัตถุโบราณ  มันแกวรสหวาน  สำราญชายโขง  จรรโลงวัฒนธรรม”