นายฃาว โกมลมิศร์
นายฃาว โกมลมิศร์ รับตำแหน่งศึกษาธิการจังหวัด ในสมัยนั้นเรียกว่า กรรมการจังหวัดในปี พ.ศ. 2478-2487 ในระหว่างรับราชการอยู่ที่จังหวัดนครพนม ได้ช่วยเหลือราชการเพื่อความก้าวหน้าของจังหวัดอย่างเต็มความสามารถ จนทำให้จังหวัดนครพนมได้มีการศึกษาในทุก ๆ ด้านอย่างมีประสิทธิภาพ ดังนี้
1. ยื่นเสนอกระทรวงศึกษาธิการก่อตั้งโรงเรียนเกษตรกรรมประจำจังหวัด ทำให้นักเรียนเข้ามารับการศึกษาในด้านเกษตรกรรมในสมัยนั้นรับความรู้จากครูอาจารย์มากขึ้นมีผู้ปกครองนักเรียนนิยมและให้ความสนใจอย่างมาก
2. เสนอให้กระทรวงศึกษาธิการสร้างโรงเรียนการช่างสตรี (ช่างเย็บเสื้อผ้าเดิม) ขึ้นอีก1 โรงเรียน และโรงเรียนการช่าง (ช่างไม้เดิม) ได้รับความชื่นความชื่นชมจากประชาชนที่สนใจในฝีมือช่างทำให้นักเรียนมีความรู้กว้างขวางขึ้น เป็นการเปิดทางให้นักเรียนมีความรู้ในวิชาชีพมากขึ้น
3. ก่อตั้งโรงเรียนสตรีประจำจังหวัด แยกนักเรียนหญิง นักเรียนชายจากเดิมซึ่งนักเรียนหญิงต้องไปต่อชั้นมัธยมศึกษาที่โรงเรียนชายได้ออกมาเป็นเอกเทศ
4. ในระยะที่บ้านเมืองมีเหตุการณ์รุนแรงเกิดขึ้นระหว่างประเทศ เช่น กรณีพิพาทอินโดจีน ระหว่างปี พ.ศ. 2483-2484 ได้แสดงปาฐกถาปลุกใจ นักเรียนตำรวจ ประชาชนดำเนินการสืบสวนการเคลื่อนไหวทางฝั่งซ้าย เป็นหัวหน้าควบคุมคณะครูและนักเรียน ตรวจเหตุการณ์ ณ สถานที่สำคัญ เช่นสนามบิน ศาลากลาง ฯลฯ ในวันที่ 28 พฤศจิกายน 2484 ได้ร่วมกันกับตำรวจ- ทหาร ในสนามรบแนวที่ริมแม่น้ำโขงในระยะปืนเล็ก – ปืนใหญ่ และปืนกล ตลอดจนลูกระเบิดข้าศึก 12 วันได้รับพระราชทานเหรียญชัยสมรภูมิ
5. ในระหว่าง พ.ศ. 2484- 2486 ได้ร่วมขบวนการเสรีไทยฝ่ายสันติบาลของภาคอีสาน ได้รับพระราชทานเงินเดือนขึ้น 7 ขั้น
6. ในชีวิตส่วนตัว ได้อบรมส่งเสริมให้บุตรชายหญิงทั้ง 17 คนให้เป็นข้าราชหารครู ถึง 11 คน นับว่าในชีวิตของนายฃาวโกมลมืศร์ จึงมีแต่เพียง การศึกษา เท่านั้นที่สำคัญยิ่ง ในจิตใจตั้งแต่จบการศึกษาก็เริ่มชีวิตครูมาโดยตลอด จนถึงขั้นเป็นผู้ตรวจการศึกษาภาคหลาย ๆ ภาคในขณะที่เป็นครูได้เปิดโรงเรียนสอนพิเศษภาษาอังกฤษชื่อ อิงลิช เทรนนิ่งสกูล (Ebglish Tranning School) ขึ้นที่ถนนตะสาวหลังวัดบวร โดยเป็นทั้งเจ้าของและครูใหญ่ เมื่อเกษียณอายุราชการก็เป็นครูใหญ่โรงเรียนสหคุณศึกษา นับได้ว่าชีวิตของนายฃาว โกมลมิศร์ อยู่ในแวดวงของการศึกษามาจนตลอดชีวิต
ขอขอบพระคุณรูปภาพที่เอื้อเฟื้อโดย
รองศาสตราจารย์ ดร. ชลิต โกมลมิศร์ (หลาน)
คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล
