พระยอดเมืองขวางเป็นบุตรพระยาไกรเพ็ชร์ เกิดที่อำเภอบรรพตพิสัย จังหวัดนครสวรรค์เมื่อวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2389 นามเดิมชื่อว่า สมบุญ ต่อมาได้ย้ายมาตั้งบ้านเรือนอยู่ที่ กรุงเทพมหานคร ได้ศึกษาเล่าเรียนในสมัยนั้นอย่างเหมาะสม เริ่มเข้ารับราชการครั้งแรกในสังกัดกระทรวงมหาดไทย ได้เลื่อนตำแหน่งหน้าที่มาโดยลำดับจนได้เลื่อนเป็นเจ้าเมืองเชียงขวางมีบรรดาศักดิ์เป็น พระยอดเมืองขวาง เมื่อ พ.ศ. 2428 ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 5
พระยอดเมืองขวาง เป็นผู้มีความรู้ความสามารถในหน้าที่การงานโดยเฉพาะในเรื่องการปกครอง มีความซื่อสัตย์สุจริต กล้าหาญและรักประเทศชาติบ้านเมือง จึงเป็นผู้ได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 จึงแต่งตั้งให้เป็นข้าหลวง แขวงคำม่วน คำเกิด
ผลการปฏิบัติราชการในตำแหน่งข้าหลวงเมืองคำเกิดคำม่วนของพระยอดเมืองขวาง ในทำนองขัดขวางการเข้ายึดเมืองคำม่วน คำเกิด และการป้องกันเกียรติของข้าราชการไทย ที่แก่งเจ็ก จนเป็นเหตุให้ฝรั่งเศสและไทยต้องรบกันนั้น รัฐบาลฝรั่งเศสถือว่าข้าราชการไทย เป็นภัยอย่างร้ายแรง จึงให้ทูต (นายปาวี) ยื่นคำขาดต่อรัฐบาลไทยให้จัดการลงโทษ พระยอดเมืองขวาง และให้รัฐบาลไทยใช้ค่าเสียหายทำขวัญให้แก่บุตร ภรรยา ของทหารฝรั่งเศสที่ตายโดยมีข้อความต่อท้ายสัญญา ดังนี้
เจ้าพนักงานไทยจะต้องเอาคนต้นคิดให้รบฝรั่งเศสที่ทุ่งเชียงคำและที่คำม่วนนั้นมาชำระผู้แทนกรุงฝรั่งเศสผู้หนึ่งมานั่งกำกับการชำระอยู่ด้วย และต้องกำกับดูแลการลงโทษแก่คนผิด รัฐบาลฝรั่งเศสจะพิเคราะห์ดูว่า การลงโทษคนเหล่านั้นจะเหมาะสมหรือไม่ และถ้ามีเหตุอันสมควรแล้ว ก็จะให้ศาลซึ่งรวมผู้พิพากษาหลายคนชำระใหม่อีกและรัฐบาลฝรั่งเศสจะเลือกตั้งผู้พิพากษาเหล่านี้เอง
นี่คือบ่อเกิดของคดีเรื่อง...พระยอดเมืองขวาง
