พระยาอดุลเดชสยามเมศวรภักดีวิริยพาหะ (อุ้ย นาทรรพ)
ประวัติเดิมรับราชการเป็นมหาดเล็กประจำข้าหลวงต่างพระองค์ ณ เมืองอุดรธานี ได้เลื่อนตำแหน่งเป็นนายอำเภอเมืองอุดรธานี ต่อมาย้ายไปดำรงตำแหน่งนายอำเภอเมืองหนองคาย แล้วได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนม ตั้งแต่ พ.ศ. 2454 ถึง พ.ศ. 2468 ขณะดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนมนั้น มีบรรดาศักดิ์เป็นพระยาพนมนครนุรักษ์ ต่อมาได้เลื่อนตำแหน่งเป็นสมุหเทศาภิบาลมณฑลนครอุดร และได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นพระยาอดุลเดชฯ จนกระทั่งออกจากราชการ รับบำเหน็จบำนาญ
คุณความดีที่กระทำไว้
การก่อสร้างสถานที่ราชการและบ้านพักข้าราชการขณะที่ท่านดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนมนั้น เป็นระยะเวลาเริ่มการบริหารราชการส่วนภูมิภาคการปกครองตามพระบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่คือมีจังหวัดและอำเภอ สถานที่ราชการ บ้านพักข้าราชการจึงยังไม่หมาะสมกับจังหวัดชายแดนอาศัยที่ท่านมีความสนใจในการช่างและได้ขออนุญาตทางราชการไปดูการก่อสร้างในประเทศอินโดจีนจนถึงเมืองญวน ท่านจึงได้ออกแบบแปลนแผนผังและควบคุมการก่อสร้างด้วยตนเองโดยตลอด มีสถานที่ราชการและบ้านพักข้าราชการซึ่งท่านได้ก่อสร้างและใช้ตลอดมาจนปัจจุบันมีดังนี้
สถานที่ราชการและบ้านพักบ้าราชการ
ศาลากลางจังหวัด สร้างเป็นตึก 3 ชั้น มั่นคงแข็งแรงสวยงาม กล่าวได้ว่าเป็นศาลากลางจังหวัดแห่งเดียวในส่วนภูมิภาคในประเทศไทย ในสมัยนั้นที่สง่างามและกว้างขวางที่สุด
เรือนจำจังหวัด เป็นตึกทุกหลัง ตลอดกำแพงเรือนจำก็ก่อด้วยอิฐอย่างมั่นคง
ที่ทำการไปรษณีย์โทรเลข เป็นตึกชั้นเดียวทันสมัย แม้ในปัจจุบันก็พอจะนับได้ว่ายังไม่ล้าสมัย
เรือนรับรองของแผนกมหาดไทย ซึ่งสมัยนั้นใช้เป็นสโมสรเสือป่า เป็นตักชั้นเดียว
ที่ว่าการอำเภอเมืองนครพนม สมัยนั้นใช้เป็นโอสถสภา (สุขศาลา) เป็นตึกชั้นเดียว
ที่ว่าการอำเภอมุกดาหาร อำเภอธาตุพนม อำเภอท่าอุเทน อำเภอไชยบุรี (บึงกาฬ) (ซึ่งสมัยนั้นอยู่ในความปกครองจังหวัดนครพนม) เป็นตึกทุกอำเกครองจังหวัดนครพนม) เป็นตึกทุกอำเภอเฉพาะที่ว่าการอำเภอมุกดาหารและอำเภอธาตุพนม เป็นตึกสองชั้น
สถานีตำรวจกองเมือง จังหวัดนครพนม เป็นอาคารก่อเสาวางคาน
จวนผู้ว่าราชการจังหวัด ก่อเป็นตึกสองชั้นทันสมัยที่สุดสมเกียรติ และเหมาะสมที่จะรับแขกต่างประเทศ
บ้านพักปลัดจังหวัด เป็นบ้านก่อเสาวางคาน
บ้านพักสรรพสามิตจังหวัด เป็นตึกชั้นเดียว
บ้านพักคลังจังหวัด เป็นตึกชั้นเดียว
บ้านพักสรรพากรจังหวัด เป็นบ้านก่อเสาวางคาน
บ้านพักอัยการจังหวัด เป็นบ้านก่อเสาวางคาน
บ้านพักนายอำเภอมุกดาหาร เป็นบ้านก่อเสาวางคาน
สนามบิน ได้สร้างสนามบินที่จังหวัด อำเภอมุกดาหาร และอำเภอธาตุพนม
การวางผังเมือง ท่านเจ้าคุณอดุลเดชฯ นอกจากเป็นนักสถาปนิกชำนาญในการก่อสร้างแล้วยังเป็นสถาปนิกในการวางผังเมืองด้วย โดยพร้อมๆ กันได้ทำการปลูกสร้างสถานที่ราชการและบ้านพักราชการแล้ว ท่านได้วางผังเมืองโดยตัดถนนหนทางไปพร้อม เพื่อเป็นการขยายตัวเมืองในอนาคต โดยเริ่มตัดถนนสายหน้าเมืองเลียบริมฝั่งแม่น้ำโขง ตั้งแต่เหนือเมืองถึงใต้เมืองซึ่งปัจจุบันนี้เรียกว่า ถนนสุนทรวิจิตร และตัดถนนเส้นนอกสายยาวขนานกับถนนสุนทรวิจิตร ซึ่งปัจจุบันนี้เรียกว่า ถนนอภิบาลบัญชา แล้วจึงตัดถนนซอยต่างๆ เช่น ถนนศาลากลางถนนราชทัณฑ์และถนนซอยอื่น ๆ อีกหลายสาย ซึ่งเป็นผังเมืองที่สายงามที่สุดมองจากเครื่องบินจะเห็นว่าถนนในที่ตั้งจังหวัดนครพนมวางเป็นตาหมากรุก สับว่าท่านผู้นี้ได้มาอการณ์ไกลในการขยายเมืองเป็นอย่างดียิ่ง ดังจะเห็นว่าในปัจจุบันอาคารบ้านเรือนได้ขยายออกมาทุกถนนเป็นระเบียบเรียบร้อย
บำรุงส่งเสริมการศึกษาในสมัยนั้นราษฎรยังไม่สนใจต่อการศึกษาโรงเรียนปิยะไม่มีต้องอาศัยเรียนตามวัด เพื่อให้มีสถานที่เรียนอันทันสมัยท่านได้ก่อสร้างโรงเรียนปิยะมราชาลัย โรงเรียอำเภอมุกดาหารโรงเรียนอำเภอท่าอุเทน ซึ่งทุกโรงเรียนเป็นตึกทั้งสิ้น
สำรุงเสริมการกีฬา ด้วยสายตามองการณ์ไกลของท่านผู้นี้ได้จัดซื้อที่ดินแปลงหนึ่งไว้กว้างขวาง เพื่อใช้เป็นสนามกลางเมือง และปัจจุบันนี้ใช้เป็นสนามกีฬาของจังหวัดซึ่งว่าเป็นสนามกีฬาที่กว้างขวาง และสวยงามที่สุด
บำรุงส่งเสริมการทำมาหากิน แม้ในสมัยนั้น ราษฎรไม่สู้จะเดือดร้อนเรืองการทำมาหากัน เพราะพลเมืองยังน้อยแต่ด้วยการมองเห็นการณ์ไกล ท่านได้ของแรงราษฎรจัดนร้างทำนบปิดกั้นหนองญาติ ซึ้งแต่เดิมเป็นหนองเล็กๆ เมื่อสร้างทำนบเสร็จแล้ว ทำให้หนองญาติเป็นหนองกว้างใหญ่ มีน้ำใช้ตลอดปี ราษฎรได้อาศัยทำการเพาะปลูกและจับปลามาจนถึงปัจจุบันนี้
การติดต่อกับต่างประเทศ โดยที่จังหวัดนี้เป็นจังหวัดชายแดนดังกล่าว ในสมัยนั้นฝรั่งเศสปกครองประเทศลาว ท่านผู้นี้นับว่าชำนาญในการทูตและการต่างประเทศอย่างยิ่งเจ้าหน้าที่ฝรั่งเศสทุกคนรักใคร่นับถือท่าน การเจรจาติดต่อเรื่องราชการต่าง ๆ ล้วนแต่เป็นผลดีแก่บ้านเมืองทั้งสิ้นจนได้รับการแต่งตั้งให้ร่วมในคณะกรรมการ ผสมเพื่อเจรจาทำข้อตกลงต่างๆ เกี่ยวกับลำแม่น้ำโขง ซึ่งเจรจาที่เมืองฮานอยของอินโดจีน
สิ่งต่าง ๆ ที่พระยาอดุลเดชฯ อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนม กระทำไว้ยังปรากฏเป็นประโยชน์แก่ราชการและประชาชนจังหวัดนครพนมจนถึงปัจจุบันนี้ ฉะนั้นจึงนับได้ว่าท่านเป็นผู้สร้างจังหวัดนครพนมโดยเฉพาะ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ชาวจังหวัดนครพนมถือว่าท่านได้สร้างคุณงามความดีแก่ชาวจังหวัดนครพนม อย่างไม่มีผู้ใดจะลืมได้ในอนาคต
