นามเดิมว่า แก้ว รามสกุล อุทุมมาลา เกิดเมื่อวันจันทร์ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2450 ตรงกับวันแรม 8 ค่ำ เดือน 3 ที่บ้านหนองหอยท่า ตำบลธาตุพนม อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม บิดาชื่อ นายแพง นามมารดา นางทองจันทร์ อุทุมมาลา
ผลงาน
งานการประพันธ์ทีเป็นประโยชน์ทางหารศึกษา ทั้งวัฒนธรรมประเพณีและประวัติศาสตร์รวมทั้ง วรรณคดีอีสาน
พ.ศ. 2483 ร้อยกรองกาพย์บั้งจุ้มของชนชาติไทย
พ.ศ. 2485 รวบรวมและเรียบเรียงตำนานอุรังคนิทาน จากอักษรธรรมโบราณ
พ.ศ. 2491 เรียบเรียงคู่มือเบญจศีลเบญธรรมเพื่อเป็นแนวทางหารศึกษาธรรมศึกษา
พ.ศ. 2494 แต่งเรื่องการใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์และร้อยกรองกาพย์ ส่งเสริมรัฐธรรมนูญลัทธินิยม
พ.ศ. 2495 ร้อยกรองเรื่องทิฏฐธรรมมิกัตถประโยชน์
พ.ศ. 2501 แต่งเรื่องเบญจศีล-เบญจธรรม (คือเรื่องมนุษยธรรม)
พ.ศ. 2502 รวบรวมเรียบเรียงประวัติพระธาตุบังพวนจากตำนานอุรังคนิทาน
พ.ศ. 2503 รวบรวมเรียบเรียงตำนานพระธาตุภูเพ็ก
พ.ศ. 2507 แต่งเรื่องสัตตนาคาประวัติ
พ.ศ. 2509 ชำระหนังสืออินทรีย์นักปราชญ์
พ.ศ. 2513 แต่งหนังสือเรื่องต่างๆ ที่เป็นเกร็ดความรู้ทางการศึกษาวรรณคดีอีสานประเพณีและวัฒนธรรมเรื่องคารวตาการต่อต้านคอมมิวนิสต์เป็นกลอน และเป็นธรรมของผู้นำ
พ.ศ. 2517 แต่งหนังสือเรื่องอุปมาชีวิต
งานด้านแรสาธารณูปการภายในวัด
เมื่อเข้ามารับตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร พระธรรมราชานุวัตรได้ทุ่มเทพลังความคิดและสติปัญญาพัฒนาศาสนวัตถุต่าง ๆ เช่น กุฏิ พระอุโบสถ วิหารคด ศาลาการเปรียญ โรงเรียน ตึกรับรอง ศาลาที่พักประชาชน ถนนหนทางภายในและนอกวัด ตักอย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย สวยงามปลูกต้นไม้แระมาณไม่ต่ำกว่า 5 พันต้น สร้างสำนักวิปัสสรากัมมัฏฐานและเสนาสนะอื่น ๆ อีกมากมาย สิ้นทุนทรัพย์ทั้งของศรัทธาประชาชน และงบประมาณของรัฐบาลเกือบ 100 ล้านบาท และยังฝากไว้ที่ธนาคารเพื่อเก็บดอกผลใช้จ่ายในกิจการของวัดอีกประมาณ 40 ล้านบาทเศษ
งานพิเศษ
เป็นองค์อุปถัมภ์วิทยาลัยสงฆ์ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยถวายการอุปถัมภ์ สมทบค่าก่อสร้างอาคารวิทยาลัย 200,000 บาท (สองแสนบาทถ้วน)
เป็นประธานสร้างถนนหน้าวัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร
เป็นประธานนำเครื่องอุปโภค ไปแจกทหารตำรวจตระเวนชายแดนในจังหวัดนครพนมและจังหวัดมุกดาหารเป็นประจำทุกๆ ปี ในวันเฉลิมพระชนมพรรษา 12 สิงหาคม และ 5 ธันวาคม
อุปถัมภ์การก่อสร้างโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม
เป็นประธานอำนวยการก่อสร้างตึกพยาบาล พระเทพรัตนโมลี มอบถวายเป็นส่วนหนึ่งของโรงพยาบาลสมเด็จพระยุราช อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม บรรจุเตียงคนไข้ได้ 30 เตียง พร้อมด้วยเครื่องเวชภัณฑ์ต่าง ๆ
เป็นกรรมการดำเนินการก่อสร้างองค์พระธาตุพนมองค์ใหม่ แทนองค์เดิมที่หักพังทลายลง เมื่อปี พ.ศ. 2518
เป็นประธานก่อสร้างอาคารเรียนวิทยาลัยสงฆ์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งตั้ง่อยู่ที่วัดศรีสะเกษ อำเภอเมือง จังหวัดหนองคาย
เป็นประธานสร้างหอสมุดและพิพิธภัณฑ์ศูนย์ศิลปะวัฒนธรรม รัตนโมลีศรีโครบูร เพื่อเป็นศูนย์กลางศึกษาค้นคว้า วรรณคดี วัฒนธรรม ประเพณีอีสาน ที่วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร
เป็นอาจารย์พิเศษประจำ สำนักเรียนพระอภิธรรม (มหาธาตุวิทยาลัย)
มรณภาพ
พระเดชพระคุณพระธรรมราชานุวัตร ปกติเป็นเป็นผู้มีร่างกายแข็งแรง และมี
พลังจิตที่เข้มแข็ง ถ้าเจ็บป่วยเล็กๆ น้อยๆ ท่านจะไม่แสดงอาการออกให้เห็นง่าย ๆ ในตอนบ่ายวันที่ 14 มีนาคม 2532 หลังจากทำพิธีเปิดป้ายศูนย์ ค.ว.ร. จังหวัดนครพนม ที่หน้าอาคารเทพรัตน์วัดพระธาตุพนมแล้ว ศิษยานุศิษย์หลายท่านได้ไปเยี่ยมและทราบว่าท่านเป็นไข้ แต่ท่านห็ยังพูดคุยกับผู้ไปเยี่ยมเหมือนหนึ่งว่าไม่ได้ป่วยไข้อะไร ปต่แล้วในเช้าวันที่ 15 มีนาคม 2532 เวลา 06.30 น. ท่านก็ได้ถึงแก่มรณภาพลงด้วยโรคหัวใจล้มเหลว ที่กุฏิของท่านเอง สิริรวมอายุได้ 81 ปี 11 เดือน 22 วัน
