หมากยู้ส้าว หมากยู้ส้าว เป่นการละเล่นของผู้ใหญ่ในชนบทจะเล่นกันเฉพาะในหมู่ผู้ชาย เป็นการประลองความแข็งแรง และอวดให้เพศตรงข้ามได้เห็นและสนใจในตัวชายผู้แสดงในปัจจุบันการยู้ส้าวได้หายไปไม่มีผู่นิยมเล่นให้เห็นอีก เดิมทีนั้นที่หมู่บ้านสำราญ ตำบลอาจสามารถ อำเภอเมืองนครพนม จังหวัดนครพนม เขาจะมีการประลองกำลังกันในหมู่ผู้ชายด้วยวิธีการยู้ส้าว โดยเฉพาะหากมีงานเทศกาล หรือมีงานในชุมชนกันมากๆ ก็จะจัดการละเล่นขึ้นเป็นที่สนุกสนานและผู้คนก็สนใจชมมาก
ความเป็นมา นายชาลี จันทร์โคตร อายุ 80 ปี ราษฎรบ้านสำราญ ตำบลอาจสามารถ อำเภอเมือง จังกวัดนครพนม ได้ให้ข้อมูลว่าตั้งแต่สมัยที่ตัวเองยังเด็กก็เห็นพวกผู้ใหญ่เขาเล่นยู้ส้าวกันมาตลอด จึงไม่ทราบว่าเกิดขึ้นตั้งแต่เมื่อใด ใครเป็นต้นคิด แต่ที่พอทราบก็คือเป็นการแสดงออกถึงความแข็งแรง ความอดทนของชายหนุ่มเพื่ออวดให้ผู้พบเห็นยอมรับมีความศรัทธาและพอใจในตัวผู้ชนะว่าเป็นผู้รักษาสุขภาพดูแลร่างกายดี ไม่ติดยาฝิ่นหรือยาเสพติดอื่น ๆ เป็นต้น การละเล่นนี้ก็ถ่ายทอดสืบต่อกันมาจนระยะหลังได้เลิกรากันไปอาจเป็นเพราะบ้านเมืองมีการพัฒนาทางด้านสังคมไปมากก็เป็นได้
อุปกรณ์การเล่น ไม้ไผ่ลำขนาดเหมาะจับ ยาวประมาณ 4 เมตร 1 ลำ เหลาให้เรียบอย่างดีอย่างดีปราศจากเสี้ยน แบ่งขีดกึ่งกลางไม้ไว้ชัดเจนสั่นกั้นแบ่งแดนแข่งขัน
ผู้เล่น จำนวน 2 คน ฝ่ายละ 1 คน หรืออาจแข่งฝ่ายละ 2-3 คน ก็ได้แต่ไม่นิยมเพราะไม่ทราบผู้แข็งแรงที่แท้จริงได้
วิธีเล่น ผู้แข่งขัน 2 คน ถอดเสื้อเหลือเพียงกางขาสั้นครั้งอาจนุ่งผ้าขาวม้าขัดเตี่ยวก็เคยมี แสดงให้เห็นสรีระได้ชัดเจน ผู้แข่งจับไม้ไผ่ด้วยมือตามที่ถนัดโดยใช้ 2 มือ จับลำไม้ไผ่และใช้แขนข้างหนึ่งหนีบลำไม้ไผ่ไว้ให้แน่น (ดัวยภาพท้ายเรื่อง) ทั้ง 2 คน ยืนอยู่คนละฟากของสันเขตแดนโดยให้รอยขีดแบ่งครึ่งไม้ไผ่ให้ตรงกับเส้นแดนเพื่อไม่ให้ได้เปรียบเสียเปรียบกัน กรรมการให้สัญญาณเริ่ม ยู้ส้าวได้ด้วยการนับนึ่ง-สอง-สามก็เริ่มยู้ส้าวหรือดันไม้ให้เข้าไปกินแดนคู่ต่อสู้ หรือเหยียบเส้นแบ่งแดนหรือเหยียบเส้นแบ่งแดนหรือให้คู่ต่อสู้ล้มก็เป็นผู้ชนะได้
กติกา แข่งหาผู้ชนะ 2 ใน 3 เกม อาจมีผู้ขอท้าประลองกับผู้ชนะอีกก็ได้ การแข่งขันจะต้องเปิดโอกาสให้เปลี่ยนด้านของไม้ไผ่และเปลี่ยนแดนแข่งขันด้วยเพื่อความยุติธรรม
การยู้ส้าวมีความหมายในตัว ยู้ แปลว่า ผลัก หรือดัน ส้าว หมายถึงลำไม้ไผ่สามารถทำง่ามไว้สอยผลไม้ หรือสิ่งของที่อยู่สูงเรียก ไม้ส้าว คำว่า ยู้ส้าว ก็หมายถึงการใช้แรงดันลำไม้ไผ่ไปข้างหน้า
ถ้าจะพิจารณากันให้ดี จะเป็นการละเล่นหรือแข่งขันกันในลักษณะตรงกันข้ามกับการแข่งขันชักเย่อที่ใช้ดึงเชือกถอยหลัง แต่การยู้ส้าวจะดันไม้ไปข้างหน้า ก็เป็นการละเล่นของชาวบ้านอย่างหนึ่งที่น่าบันทึกไว้
ประโยชน์ที่ได้จากการละเล่น ก่อให้เกิดความสนุกสนานทั้งผู้เล่นและผู้ชมได้ทดสอบความสามารถ ความเข้มแข็ง ความอดทนและความแข็งแรงของผู้เล่น เพื่อประกาศให้ผู้คนเห็นสมรรถภาพทางกายของผู้แข่งขันโดยเฉพาะอย่างยิ่งคือฝ่ายชนะ ให้ยอมรับในกฎกติกาที่ได้กำหนดไว้ในสังคม เป็นการสืบทอดวัฒนธรรมจากรุ่นหนึ่งสู่รุ่นหนึ่งได้ | 
